Differentiatie of Jack Welch en het harde kapitalisme
Dirk Perk, 17 januari 2007
De Tijd en het Financieele Dagblad hebben een nieuwe columnist en niet de eerste de beste, want Jack Welch was tussen 1981 en 2001 voorzitter en CEO van General Electric; de beurskapitalisatie nam onder zijn bewind toe met 400 miljard dollar. Zijn persoonlijk vermogen wordt op meer dan 700 miljoen dollar geschat. In zijn eerste column voor De Tijd hield Welch een pleidooi voor een managementmethode die bekend staat als differentiatie – het rangschikken van werknemers in prestatiecategorieën en het vervolgens op basis daarvan opwaarderen of eruit werken van die mensen. Aanhangers van differentiatie (of wat de Oude Grieken meritocratie zouden hebben genoemd) baseren zich op het sociaal darwinisme. Het zou ons niet verwonderen mocht The Selfish Gene van Richard Dawkins het favoriete boek van Welch zijn, zoals het dat ook is van Jeffrey Skilling. Die naam zegt u misschien niets, maar zou zeker een belletje doen rinkelen mocht u een van de tienduizenden Amerikanen zijn die hun pensioenen in rook zagen opgaan na het frauduleus bankroet van de Amerikaanse energiereus Enron Corporation.
Skilling was CEO en COO van Enron en zette samen met voorzitter (en later ook even CEO) Kenneth Lay en CAO Richard Causey een piramidespelachtige miljardenfraude op die, toen ze uitkwam, niet alleen het einde betekende van Enron maar ook van de eerbiedwaardige accountancyfirma Arthur Anderson. In de adembenemende documentaire Enron: The Smartest Guys in the Room [2006] (gebaseerd op het boek The Smartest Guys in the Room: The Amazing Rise and Scandalous Fall of Enron van Bethany McLean en Peter Elkind) komt een fragment voor waar Skilling tijdens een toespraak tot het personeel van Enron de implementatie van de differentiatiemethode aankondigt. Nu had het bankroet van Enron misschien niet direct iets te maken met de toepassing van die differentiatiemethode. Maar een van de voormalige executives van Enron merkt even later in de film fijntjes op dat het niet houdbaar is om jaarlijks tien of twintig procent van je werknemers te ontslaan en te vervangen, zelfs niet in de V.S. waar de arbeidsmarkt toch veel flexibeler en elastischer is dan bij ons. Ik betwijfel trouwens of Welch en Skilling The Selfish Gene (of de andere boeken van Richard Dawkins) echt grondig hebben gelezen. Kenmerkend voor het biologische (in tegenstelling tot het sociale) darwinisme is precies dat de selectie volkomen blind gebeurt (vandaar ook de titel van een ander boek van Dawkins, The Blind Watchmaker). Selectie van werknemers volgens de sociaal darwinistische differentiatiemethode gebeurt door mensen, en soms door en door corrupte en gewetenloze misdadigers zoals Jeffrey Skilling. Welch noemt enkele nadelen van het systeem zelf op in zijn column: het is wreed en het leidt tot vriendjespolitiek. Welch veegt in zijn column die nadelen zonder veel argumenten van tafel. ’Iedere managementpraktijk heeft haar sterke en zwakke kanten. Maar wij weten voor bedrijven geen betere manier om sterke teams op te bouwen dan door middel van differentiatie. En de critici van het systeem weten dat ook niet!’
Ik ben geen managementguru en ik weet zeker niet of er een betere manier bestaat om sterke teams op te bouwen, maar ik weet zeker dat differentiatie niets maar dan ook niets van doen heeft met het darwinisme zoals uitgelegd in de boeken van Richard Dawkins. Managers die deze ’methode’ aanhangen vertonen wat mij betreft een manifest gebrek aan inlevingsvermogen, gecombineerd met een fundamenteel misprijzende kijk op hun medemensen. Waar die harde kapitalistische mentaliteit toe kan leiden toont het Enron-debacle aan. Skilling zit overigens momenteel een gevangenisstraf uit van 24 jaar en 4 maanden in een Amerikaanse federale gevangenis voor zijn aandeel in de fraude. Causey verdween voor zeven jaar achter de tralies. Lay stierf voor hij kon worden gevonnisd.